Bu ormanlarda, yüksek kesimlerde ladin’in çeşitleri, yükseklik azaldıkça gürgen, kestane ve kızılağaç türlerine rastlanır. İlçede tarım yapılan arazi çok azdır. Arazinin eğimli oluşu sürekli toprak kaybına neden olur. Tahıl çeşitleri arasında en çok mısır yetiştirilir. Endüstri bitkilerinden fındık ve çay üretilmektedir. Fakat bunlar halkımızın geçimini sağlaması için yeterli değildir. Bu durumda ilçemiz nüfusunun diğer bölgelere göç etmesine neden olmaktadır. Hayvancılık köylerdeki otlak arazinin yetersizliğinden az bir miktarda yapılmaktadır. Eskiden halkın yaşamında önemli yeri olan yaylacılık günümüzde önemini korumakla birlikte, dinlenme ve tatil yapmaya elverişli yerler olmuşlardır.

   Çaykara, ilimin ve irfanın her çeşidi ile, ülkemize hizmet vermiş değerli vatan evlatlarını yetiştirmiştir ve yetiştirmeye devam etmektedir. Alan ve nüfus yönünden küçük olmasına karşılık, ülke yönetiminde etkili olmuş, seçkin devlet adamları ve çalışkan halkı ile sesini yurt düzeyine duyurmuştur.
   Bölgemiz halkı İslam öncüleri arcılığı ile hicri 8.Yüzyılda Müslüman olmuştur. Büyük Türk hükümdarı Fatih’in 1461 yılında Trabzon’u alışından daha önce Of ilçesine bağlı olan ilçemiz insanı İslam dinini kabullenmiştir. Yöre insanımızın dini bağları kuvvetli olduğu gibi vatanımızın bölünmezliğine birlik ve beraberliğine her zaman sahip çıkmış ve çıkmaktadır. Tarihe bakıldığı zaman bununla ilgili bir çok olayla karşılaşırsınız.
   Çaykara insanımız çalışkan ve hareketlidir. Düşünen kafa, yıkılmayan insan ve işleyen kolların ahenginden doğan hareketli bir yaşantıları vardır. Nereden bakarsanız bakınız, Çaykara’mız böyle mert, asil, zeki ve dürüst insanlarla doludur. İlçede olan cezaevi yıllarca boş kalması, kapatılmasına neden olmuştur. Dünyanın neresine giderseniz gidiniz, Çaykara esnafı gibi mallarını gece gündüz dışarıda bırakan başka bir yer göremezsiniz. Bu hususlar insanımızın sahip olduğu bütün duyguları anlatmaktadır.
      Fiziki Coğrafya 
İlçemiz Karadeniz Bölgesinin doğu bölümü, Trabzon ilinin güneydoğusunda, 40,33- 40,55 kuzey enlemleri ile 40,15-40,30 doğu boylamları arasında yer alır. İlçenin doğusunda Rize ilinin İkizdere ilçesi, güneyinde Bayburt ili, batıda Sürmene ilçesi, kuzeyde Dernekpazar ilçesi kuzey doğusunda Of ilçesi ile çevrilmiştir. 

İlçenin yüzölçümü Orman Bölge Şefliğinin verilerine göre 63.700 hektardır( 637 km2). Nüfusu 1997 yılı nüfus sayımının sonucuna göre 27.590 kişidir.  Km2' ye düşen insan sayısı 46 kişidir. Türkiye genel ortalamasında rakam 76 kişi olduğu düşünülürse ilçemiz, nüfus yoğunluğu bakımından Türkiye ortalamasının çok altındadır. Bunun en önemli nedenleri şöyle sıralanabilir.Tarım alanlarının ve ürün çeşitliliğinin azlığı, sanayinin hiçbir kolunun bulunmaması, Eğitim ve Sağlık hizmetlerinin kısıtlı olması, ilçe nüfusunu sürekli göçe zorlamıştır.

Yuzey Şekilleri;    İlçemiz, Kuzey Anadolu kıvrımları mezozoik (İkinci zaman)‘in tebeşir devrinde başlamıştır. Bu kısmın en fazla kıvrımı alt tebeşir tabakaları üzerinde az kıvrımlı, fakat aykırı bir tabakalaşma gösteren üst tebeşir tabakaları görülür. Ancak Alp-Himalaya dağ oluşumu olan III. Jeolojik zaman ilk dönemine rastlar. Bunların en önemli örnekleri Kemer- Soğanlı ve kuzey eklanları bu devrin yani Mezozoikin üst tebeşir devrine aittir. Bu yörelerdeki tortul kütleler killi,   kumludur. İlçenin arazisi kayşa olayına çok müsaittir. Bunun sebebi volkanik kütlelerin Sistlive ve Marnlı kütleler üzerine, jeolojik zamanlarda toplanarak moloz yığıntılarının meydana gelmesidir.    Bölgenin yağışlı oluşu moloz yığınlarının su geçirmez yerler üzerine oturması bazen bu yığıntılar dereler tarafından sürüklenmesine  neden olur. Bu olaylar çok yağmurlu yıllarda oluşur. İlçe yöresinde en büyük sel felaketi 24 Temmuz 1929 yılında olmuştur. Bu felakette Ulucami, Şahinkaya, Aşağı ve Yukarı Kumlu, Çambaşı ve  Taşlıgedik köyleri büyük ölçüde zarar görmüştür. Sonuç olarak Çaykara’nın arazisi II’inci jeolojik zamanın sonunda, III Jeolojik zamanda başlayan Alp-Himalaya Dağ oluşumu sırasında Kuzey Anadolu dağları ile oluşmuş genç kıvrım dağlarıdır.       İlçemiz genelde engebeli bir araziye sahiptir. Güneyde Trabzon-Rize dağlarının uzantısı olan Soğanlı dağları yer alır. Bu dağlar sarp geçit vermeyen üzerlerinde Eylül’e sarkan kalıcı buzulların olması, bu buzullar vadiden 800-900 m aşağıya sarkarak akarsuları beslerler. İlçe merkezini Bayburt iline bağlayan Soğanlı (Dağ  Geçidi) vardır. Bu geçit Eylül ayının  sonunda  kar yağması ile kapanır ve ancak haziran ayında ulaşıma açılır. Soğanlı geçidinin doğusunda yer  alan   Sarıkaya, Karakaya ve Haldızen dağları 3000  metre nin üstüne çıkan yükseltilere sahiptir ve geçit vermezler. Üzerlerinde çok fazla buzul ve buzul göllerine rastlanır. Bu göller Balık, Aygır, Kara, Sarı, Pirömer, Buzlu, Koyun, Dipsiz, Hatalan, Sırri ve Kazıklı gölleri önemli olanlarıdır. Bu göller buzul suları ile beslenir.        Önemli Tepeleri; Sarı, Kara, Aygır ve Balık gölleri buzulların erimesinden sonra genellikle sularını kaybederler.  Soğanlı ve Haldızen dağları üzerindeki önemli tepeler şunlardır. Tepenin Adı Yükseklik (m)  Akdağ Teopesi 3192 Anzer Dağı Tepesi 3321 Demirkapı Tepesi 3376 Yıldırım Kapısı Tepesi 3200 Kayışkıran Tepesi 3156 Karakaya Tepesi 3193 Taşbaşı Tepesi 2300 Ömergazi Tepesi 2528 Hazne Kapı Tepesi 2000 Kusba Tepesi 2533 Beddualı Meşe Tepesi 1786 Zigandenbaşı tepesi 2736 Konutlar Tepesi 2480 Ziyaret tepesi 2629 Harami Tepesi 2517 Büyük Tepe 2468 Kolunlar Tepesi 2175 Siperler Tepesi 2354                 Beddualı Meşe Tepesi 1786 Eğridereköyü hututlarında Genellikle dağların doğuya doğru uzantıları üzerlerindeki tepelerin yükseltileri, batıdakilere göre daha yüksektir. Buda Doğu Karadeniz’de olduğu gibi dağlar batıdan doğuya doğru yükseltileri artar. İlçenin toprakları iklimin etkisiyle yıkanmış Podzol ile kahverengi orman topraklarından oluşmuştur. Ancak Çambaşı köyü ile Aşağı Kumlu köyleri arasındaki arazi, kalkerli bir yapıya sahiptir. Bu konuda Coğrafya Öğretmeni A.Rahim AYAZ’ ın Çaykaralılar Bülteninin 7 ‘ inci sayınsında yayımlanan bir inceleme ve araştırma yazısı mevcuttur.        Bitki Örtüsü;    İlçede hemen hemen bütün mevsimlerde yağışın görülmesi, bitki örtüsünün gür ormanlarla kaplı olmasına neden olmuştur. 900 m yüksekliğe kadar nemi seven geniş yapraklı  (kayın, gürgen, meşe, çam, sarıçam kızılağaç, kestane, ceviz ve çeşitli meyve ağaçları), 900-1300 m arası ise iğne yapraklı ile kayın  karışık ormanlar, 1300-2200  m ye kadar iğne yapraklı (karaçam- köknar gibi) ağaçlar mevcuttur. Genellikle ağaç türleri ilçe merkezinden yukarıya doğru kestane, kızılağaç, gürgen, ladin, kayın, sarıçam, köknar, akağaç, saf ve karışık  meşeler yer alır. İlçe genelinde ormanın üst sınırı Demirkapı’da  2200m ye ulaşır. Yüzyıllardan beri köylerden ve yaylalardan bilinçsiz bir şekilde ormanların tahribi (yakacak ) sonucu ormanın üst sınırının aşağıya doğru inmesine neden olmuştur.    Ormanların korunması için 1838' de İstanbul Nezaretine bağlı Orman Müdürlüğü kurulmuş, ancak bugün hizmet verememektedir. 1857 yılında Kanunname’î  Arazi ilan edilmesi ile ormanların korunmasına ilk adım atılmış oldu. Ancak gelişen zaman içinde bu kanunda ihtiyaca cevap veremediğinden, 1937 yılında çıkarılan 3116 sayılı Orman Kanunu ile 3204 sayılı Teşkilat Kanununda ormancılığın temeli atılarak bu tarihten sonra teknik anlamda ormancılık başlamış oldu. Çaykara ilçesinin toplam ormanlık alanı 19.906 hektardır. Bu Ormanların bir kısmı bozuk vasıflı ve Köylülerle Sosyal problemli muhafaza ormanlarıdır. Üretilen 1200 orman emvalinden Orman Köylülerine zati ihtiyaç olarak (31 ve 32. maddelere göre) verilmektedir. 31. madde tamirat, 32’inci madde yeni inşaat olarak bilinmektedir.    İlçede mevcut ormanlar özellikle Uzungöl yöresinin ormanlarıdır. Bitki örtüsü, yaban hayatı bakımından elverişli ve zengin oluşu, doğa güzelliğinin olması Uzungöl çevresini “ Tabiatı Koruma Parkı” olarak ilan edilmesine kadar ulaşmıştır.         Akarsular;       Solaklı deresi;                            Eğridereköyü Şelalesi    İlçe merkezinden geçen solaklı deresi, Soğanlı ve Haldızen dağlarındaki buzul göllerinden ve  ilkbaharda eriyen buzullardan kaynağını almaktadır. Trabzon ilinin en uzun akarsularındandır. Uzunluğu 80 km dir. Çaykara’yı Kuzey - Güney  yönünde yararak derin vadiler oluşturur. Solaklı deresinin havzası 700 Km2 civarındadır. Debisi Türkiye ortalamasının üzerindedir. Tatlı su balıkları ile ün yapmıştır. Son zamanlarda Uzungöl beldesinin turizme açılması ve yeni yol yapımı nedeniyle suyun kirlenmesi sonucunda balıkların üremesine önemli ölçüde zarar vermiştir. Akarsuda Çambaşı köyü altındaki Çatma mevkiine kadar sazan ile karışık alabalık, daha yukarı kısımlarda ise sadece alabalık yaşamaktadır. Solaklı deresini besleyen kollar;   Uzungöl Beldesi yönünden İbsil Deresi, Haldızen Deresi, Multat  Deresi, Baldi Deresi, Siron Deresi, Taşlıgerdik Deresi ve Çambaşı dereleridir. .    Karaçam (Ogene) bölgesinden Şekersu yayla deresi, Heneke deresi, Karaçam mezra deresi,  Uzuntarla deresi ve Çamlıbel dereleridir. Uzungöl ve Karaçam bölgelerinden gelen bu iki kol Çambaşı köyü altındaki Çatma mevkiinde birleşerek Çaykara merkezine kadar Hadi suyunu alıp, İlçe merkezinde Yeşilalan-Baltacılı deresi ile birleşir. Dernekpazarı ve Taşhanpazarından geçerek Of ilçesinden Karadenize dökülür. Solaklı deresinin özellikle Raftink Sporu yapmak için çok müsait bir yapıya sahip olmasına rağmen, ne yazıkki şu zamana kadar gerekli  tanıtım faaliyetleri yapılmadığından yöreyi ziyaret eden yabancı turistler tarafından ara sıra bu spor yapılmaktadır.